الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني
172
الهيات در نهج البلاغه (فارسى)
امكان اگرچه عَرَضىِ آنهاست امّا به معنى خارج محمول است نه محمول بالضّميمه . بنابراين ، اشكال و فساد تركيب در فرض تعدّد واجب پيش نمىآيد . جواب شبههء ابن كمونه « 1 » اين شبهه را با چند تقرير و بيان ، جواب مىدهيم : 1 . اين دو واجبالوجود در صفات حقيقيّه و آثار يا با هم مخالف هستند يا موافق . اگر با هم توافق دارند از آن ، وجودِ مابهالاشتراك بين آنها كشف مىشود چون بطلان اتّصاف دو شىءِ متباينالحقيقه و مخالف با ذات به اوصاف متساوىالحقيقه بديهى است و سنخيّتى هم كه بين علّت و معلول لازم است ، اين دعوى را رد مىكند ، و اگر صفات آنها مخالف باشد ، لازم مىشود آن يك كه صفات واجبالوجود را ندارد ، واجبالوجود نباشد . به عبارت ديگر ، واجبالوجود آن ذات نامتناهىِ قائم بالذّات و كاملِ تمام و بىنياز و قادر و دانا و داراى تمام صفات كماليّه و جلاليّه و جماليّه و اسماءالحسنى است و فرض وجود ديگر كه بالذّات غير او و متباين با او باشد و همين صفات را دارا باشد ، صحيح نيست . زيرا چگونه ممكن است دو شىءِ بسيطِ مخالفِ بالذّات ، در تمام صفات مساوى باشند
--> ( 1 ) . دانشمند متتبّع آقاى حائرى در جلد پنجم فهرست كتابخانهء مجلس ، كتابى را به نام الكاشف از ابن كمونه ياد كرده كه دو نسخهء آن در كتابخانهء مذكور موجود است و بر حسب نقل ايشان از آن كتاب ، ابن كمونه در باب هفتم آن ، ده طريق براى اثبات واجبالوجود اقامه كرده و از دوانى نقل كرده كه ابن كمونه خود در كتاب الكاشف اين شبهه را رد نموده است . علاوه بر اين مىگويند اين شبهه در سخنان شيخ اشراق نيز ديده مىشود . براى اطّلاع از شرح حال ابن كمونه رجوع شود به صفحات 502 تا 509 بخش دوم جلد نهم فهرست كتابهاى خطّى مجلس .